Kimochi
Ирээдүйн багш би Дэлгэрэнгүй»

Нацагдоржийн гайхамшиг

2011 оны 01-р сарын 12 Нийтэлсэн Dagiimaa

Сайхан санагдаж байна,Та нарын ч гэсэн дурсамж сэргэх болов уу?

 Дэлгэрэнгүй»
Хамгийн эрэлт хэрэгцээтэй мэргэжлийн талаар жагсаалт гаргажээ Дэлгэрэнгүй»

Судалгаааны арга зүй

2010 оны 06-р сарын 12 Нийтэлсэн Dagiimaa
Судалгаааны арга зүй Дэлгэрэнгүй»

Цэвдэг нийгэм

2010 оны 06-р сарын 12 Нийтэлсэн Dagiimaa
Цэвдэг нийгэм Дэлгэрэнгүй»

Алгоритмын чанарууд

2010 оны 06-р сарын 02 Нийтэлсэн Dagiimaa

Дискрет буюу тасралттай чанар

Тодорхой байх чанар...

 Дэлгэрэнгүй»

Do u like english

2010 оны 06-р сарын 02 Нийтэлсэн Dagiimaa
Need 4 u Дэлгэрэнгүй»

Do u like english

2010 оны 06-р сарын 02 Нийтэлсэн Dagiimaa
Need 4 u Дэлгэрэнгүй»

E-mail бичих заавар

2010 оны 05-р сарын 01 Нийтэлсэн Dagiimaa
E-mail бичих заавар Дэлгэрэнгүй»

Боловсролын үнэ цэнэ

2010 оны 04-р сарын 27 Нийтэлсэн Dagiimaa
Боловсролын үнэ цэнэ Дэлгэрэнгүй»

Албан бичгийн найруулгын онцлог

2010 оны 04-р сарын 27 Нийтэлсэн Dagiimaa
Албан бичгийн найруулгын онцлог Дэлгэрэнгүй»
Эрдэм шинжилгээний найруулгын онцлог
• Асуудал дэвшүүлсэн, эрэл хайгуултайгаар шиидвэрлэн түүнийгээ баталж нотолсон
• Мэргэжлийн нэр томьёог хэрэглэдэг
• Нуршихгүйгээр, шууд утгаар нь, оновчтой бичих
• Эшлэл, тайлбар, зүүлт,хавсралт материал хэрэглэдэг
• Хүснэгт, загвар, бүдүүвч, тулгуур зэргийг зохистой ашигладаг
• Хэл найруулга нь энгийн байдаг

Эрдэм шинжилгээний найруулгын хэлбэр
• Нэг сэдэвт зохиол
• Шинжлэх ухааны хялбаршуулсан зохиол
• Сурах бичиг, ном зохиол, товхимол
• Эрдэм шинжэлгээний өгүүлэл
• Эрдэм шинжилгээний илтгэл
• Эрдэм шинжилгээний хураангуй (авто реферат)
• Танилцуулга (анотаци)

Эрдэм шинжилгээний зохиолын бүтэц :
Нэг сэдэвт зохиол, дипломын ажил :
1.Удиртгал
• Судалгааны ажлын үндэслэл
• Энэ сэдвээр өмнө судлагдсан байдал
• Судалгааны ажлын зорилго
• Судалгааны ажлын зорилт
• Судлах зүйл
• Судлагдахуун
• Таамаглал
• Судалгааны шинэлэг тал
• Зохиолын бүтэц

2. Тэргүүн, дэд бүлэг:
3. дүгнэлт
4. ном зүй, хавсралт

Эрдэм шинжилгээ, судалгааны өгүүлэл, илтгэл :
• өгүүллийн эхлэл хэсэг, уг сэдвийн судлагдсан байдал
• үндсэн хэсэг, баталгаа, нотолгоо, баримт мэдээлэл
• Төгсгөл хэсэг, дэвшүүлсэн асуудал
• Товч дүгнэлт

Албан бичгийн найруулгын онцлог :
• Товч, тодорхой
• Тодорхой, загвартай
• Оновчтой
• үнэн зөв
• Энгийн ойлгомжтой

Албан бичгийн найруулгын хэлбэр :
• Хууль, зарлиг, тогтоол, тушаал, захирамж, албан мэдэгдэл
• Дүрэм, журам
• Заавар, удирдамж, албан захидал
• Цахилгаан, нот бичиг
• өргөдөл, баримт
• тайлан, илтгэх хуудас
• хурлын тэмдэглэл ( протокол)

Албан бичгийн бүтэц, явуулах , илгээх бичиг :
• он, сар, өдөр
• бичгийн дугаар
• хаана, хэнд явуулах
• албан бичгийн утга
• үндсэн бичвэр
• Явуулсан хүний гарын үсэг

Тайлан :
• Хэний ямар хугацаанд хийсэн ажлын тайлан болох тухай гарчиг
• Хийсэн ажлын агуулга, гүйцэтгэлийг тоо баримттай бүлэглэн бичнэ
• Цаашид хий ажлын тойм
• Удирдлага байгуулгад тавих санал

Хурлын тэмдэглэл:
• Он, сар, өдөр
• ямар хурлын тэмдэглэл болох тухай гарчиг
• хуралд оролцсон хүмүүс , хурал эхэлсэн, дууссан цаг хугацааны тухай тэмдэглэл
• хэлэлцэх асуудлын тойм
• хэлэлцсэн асуудал
• асуулт, хариулт , санал
• шийдвэрлэсэн асуудлын тэмдэглэл

Өргөдөл :
• он, сар, өдөр
• хаана, хэнд бичих тухай
• хэнээс бичиж буй
• өргөдөл бичих болсон учир шалтгаан, хүсэмжилсэн зүйл
• өргөдөл бичсэн хүний хаяг, овог, нэр

Баримт :
• он, сар, өдөр
• хаана, хэнд бичих тухай
• хэнээс бичиж буй
• баримт бичих болсон учир шалтгаан, авах зүйлийн жагсаалт, нэр төрөл
• баримт бичсэн хүний хаяг, овог, нэр

Монголын уран зохиолын түүхэн хөгжил

2010 оны 04-р сарын 20 Нийтэлсэн Dagiimaa
XIII зуун гартал буюу Монголын нэгдсэн улс байгуулагдах үеийг хүртэл монголчуудын утга зохиол цэвэр нүүдэлчний аман зохиол хэлбэрээр хөгжиж байв. Аман зохиолын гол хэлбэрүүд нь дуу, үлгэр домог, бөө мөргөлийн дом шившлэг, сургаал, ерөөлийн үгс, байлдааны болон ан авын уриа дуудлага, туульс байлаа.

Түүхэнд тэмдэглэгдсэн нүүдэлчдийн анхны дуу нь МЭӨ I зууны үеийн Хүннү улсад хамрагдах 4 мөр гунигт шүлэг байдаг. өнөөгийн монгол уртын дууны үүсэл гарлын тухай домог ч Хүннүгийн үеэс яригдсаар иржээ

Нүүдэлчин монголчуудын эртнээс нааш ярьсаар ирсэн үлгэр домгууд дотор Америкийн индианчуудын домгуудтай маш адилхан домгууд олон байхаас гадна Эртний Герегийн философич Эзопын ёгт үлгэрүүд, Библийн Хуучин Гэрээсд дурдагддаг домгууд, тэр ч бүү хэл Македоны Александрын тухай монгол хэл дээр бичигдсэн «Сулхарнайн тууж» нэртэй үлгэр ч бий. Эдгээрийн дотор хэдэн өдрөөр аялгуулан уншдаг туульс онцгой байр эзлэнэ. Баруун монголын хамгийн алдартай тууль «Жангар»-ыг бүрэн хайлахад 60 хоногийн хугацаа шаардагддаг гэсэн судалгаа бий.

Туульс бол Евро азийн ард түмнүүдэд нийтлэг уламжлал болсон түүхэн үйл явдлыг уран зохиолд хувирган үе дамжуулан өгүүлсээр ирсэн аман зохиолын онцгой төрөл юм. Монголын томоохон туульсаас хамгийн эртнийх нь «Хан Харанхуй» бөгөөд лавтайяа монгол аймгуудын холбоо бий болохоос хавьгүй өмнө зохиогдсон тул «туульсын хаан», «туульсын эцэг» ч гэж нэрлэгддэг. «Гэсэрийн тууж»-ийг X зууны үед хамрагдах үйл явдлаас үүдэн зохиогдсон гэж үздэг бөгөөд 1716 онд анх Монголд хэвлэгдэх хүртлээ Монгол, Төвд, Буриад зэрэг Төв Азийн олон ард түмэнд зөвхөн ам дамжин тархсаар ирсэн бүтээл юм. «Жангар»-ын туульс халимагуудын дунд, Монгол Алтай нутгаас Ижил мөрөн тийш нүүхээс нь өмнө зохиогдсон гэж үздэг тул 1940 онд 500 жилийнх нь ойг тэмдэглэжээ.

«Гэсэр», «Жангар», «Хан Харанхуй» энэ гурав бол Монгол аман зохиолын оргил гурван туульс болно. Эдгээр нь цөмөөрөө баатар эрсийн алдар гавьяа, дайн тулааны түүхийг өгүүлсэн баатарлаг туульс юм.

Аман яруу найргийн буюу бөө мөргөлийн шүлгийн хэлбэр, нүүдэлчдийн дунд хамгийн их дэлгэрсэн домгууд ерөнхийдөө 1240 онд зохиогдсон «Монголын Нууц Товчоо» түүхэн зохиолд тусгалаа олжээ. «Монголын Нууц Товчоо» бол нүүдэлчний уран зохиолын хамгийн алдартай дурсгал болохын хувьд хамгийн их судлагдсан, хамгийн олон хэлээр орчуулагдсан зохиол болно. Зохиогчийг нь өнөө хэр эцэслэн тогтоогоогүй энэ зохиолд Чингисийн удам судар, талын нүүдэлчдийн нэгдсэн улс байгуулагдсан түүх, Монголын эзэнт гүрэн бий болсон бүхий л үйл явцыг уран сайхны өндөр түвшинд өгүүлжээ. «Монголын Нууц Товчоо»-нд яруу найраг, хүүрнэл зохиол, угийн бичиг, түүхэн баримт, бөөгийн дуудлага, домог үлгэр гээд бүх л төрлийн хэлбэр өгүүлэмж бий. Бичлэгийн хувьд маш олон янзын бичвэр сүлэлдсэн зохиол. Хятад, орос, герман, франц, англи, мажаар, польш, чех, болгар, япон, казах, түрэг, испани, солонгос зэрэг хэл дээр орчуулагдан хэвлэгдсэн байна.

«Нууц товчоо»-ны нөлөөн дор бүр хожуу ХIII-ХYIII зууны үеийн түүхэн зохиолын гол дурсгалууд «Хураангүи алтан товч», Лувсанданзаны «Алтан товч», Саган сэцний «Эрдэнийн товч», Жамбын «Асрагч нэртийн түүх», Раашпунцагийн «Дай Юань улсын болор эрих» зэрэг зохиолууд бичигдсэн юм. Дундад зууны монгол уран зохиолын чухаг бүтээл «Хоёр загалын тууж», «Чингисийн есөн өрлөгтэй өнчин хүүгийн цэцэлсэн шаштир», «Аргасун хорчийн домог» зэрэг нь эдгээрийн дотор уламжлан иржээ.

Х1И-Х1Х зуунд Монголын Эзэнт гүрэн Хятадад төвлөрч, Юань улс нэртэй оршин тогтнож байх үед Хубилай хаан, Агай, Баян зэрэг монгол яруу найрагчид хятад хэлээр шүлэг зохиолоо бичиж байв. өдгөө Хятадын утга зохиолын сонгодог дурсгалд тооцогддог «Эрт эдүгээгийн гайхамшигт сонин явдал» хэмээх романыг зохиосон Пу Сун Лин (1640-1715) монгол хүн байсан юм.

Хятадад монголчуудын ноёрхол түлхэн унагаагдсаны дараагаас Монголын хаант улс буддын шашныг хүлээн авч, улмаар Манж Чин улсын эрхшээлд орлоо. Тухайн цагийн колоничлогч гүрний бодлогоор монгол эрчүүдийн ихэнх нь лам болж, сэхээтнүүд үндсэндээ төвд хэл бичигт монгол хэлнээсээ дутуугүй боловсрох болсон байна. Энэ нь хятадын соёлын нөлөөнд автахаас сэрэмжилсэн арга байсан боловч, үр дүнд нь ХIХ-ХХ зууны монгол уран зохиол ерөнхийдөө Энэтхэг-Төвдийн уран зохиолын нэгэн хэсэгт тооцогдох болжээ.

Дундад зууны үеийн монгол уянгын яруу найргийн нэг тод жишээ нь Цогт тайжийн (1581-1637) шүлгүүд болно. Уг шүлгүүдийг Төв аймгийн Дэлгэрхаан сумын нутагт байх Дуутын хадан цохион дээр сийлж шадар албатууд нь үлдээсэн байдаг.

Хол ойроос хулгай хийгч хүн хийгээд
Хотыг эргэн гэтэгч чоно хоёрын
Илт бие дүр өөр болбоос
Идэхүй хүсэх сэтгэлийн агаар нэгэн буй гэх зэрэг нүүдэлчнии философи сэтгэлгээ бүхий шүлгүүд өнөө хэр хөх тэнгэрийн доор толигор хар хаднаа дурайтал сийлээстэй бий. Малчин ардууд морь унан давхиж очоод хадны шүлгийг уншцгаадаг билээ.
XIX зуунд Монголын уран зохиолын сэргэн мандалт болсон гэж үзэж болно. Энэ үед Данзанравжаа (1803-1856), «хуульч» Сандаг (1825-1860), Инжаннаш (1837-1892) зэрэг үгийн урлагийн олон авьяастан төржээ.

Говийн Ноён хутагт Данзанравжаа шашны гүн ухааны болоод уянгын сэдэвт олон тооны шүлэг найраг бичсэнээс гадна «Саран хөхөөний намтар» хэмээх дуулалт жүжиг зохиож, өөрөө их бага хоёр тайзтайгаар найруулан тавьж байв.

Хуульч Сандагийн үндэслэсэн «үг» хэмээх төрөл зүйл нь сонгодог монгол утга зохиолын нэг чухал төлөв юм. Тэрээр амьгүй эд юмс, мал, амьтныг хүнчилж, тэдгээрийн санаа маягаар нийгмийн бурангуй үзэгдлийг ёгтлон шүүмжилсэн аястай, маш оновчтой урнаар шүлэглэсэн зохиолууд бичиж үлдээсэн билээ.

Одоогийн өвөрмонголын нутгаас гаралтай яруу найрагч Инжаннаш бол Монгол туургатны анхны бичгийн романыг зохиосон хүн. Одоогоор түүний «Хөх судар», «Нэгэн давхар асар», «Улаанаа уйлах танхим» гэсэн гурван роман мэдэгдээд байна. Инжаннашийн төрсен ах Гүлранс (1820-1851) мөн тухайн цаг үеийнхээ, Монголын хамгийн шилдэг яруу найрагчдын нэг билээ.

1921 онд Ардын хувьсгал ялж, 1924 оноос Зөвлөлт Оросыг түшиглэсэн коммунист маягийн төрийн байгуулал тогтсоноос хойш, монголын уран зохиолд М.Горькийн заавраар социалист реализмыг уран зохиолын үндсэн арга гэж зарлажээ. 1990-ээд оныг хүртэл сонгодог бичгийн зохиолын уламжлал тасалдаж, МАХН-ын бодлогод үйлчилсэн лоозон маягийн зохиолууд бичигдэж, утга зохиолын чөлөөт сэтгэлгээг хянаж цагдах хүчирхэг аппарат ажиллаж байв.

Энэхүү 70-аад жилд Д.Нацагдорж (1906-1937), Б.Явуухулан (1929-1982) гэсэн хоёр шилдэг яруу найрагч, Д.Намдаг (1911-1984), С.Эрдэнэ (1929-1999), П.Лувсанцэрэн (1934-1972), Д.Батбаяр (1940-) зэрэг цөөвтөр сайн зохиолч төрсөн юм.
Д.Нацагдоржийн Дөрвөн улирлын шүлгүүд, «Ламбугайн нулимс», «Харанхуй хад» өгүүллэг, Д.Намдагийн «Хөгшин чоно ульсан нь» тууж, С.Эрдэнийн «өвгөн шувуу», «Малын хөлийн тоос», «Наран тогоруу» өгүүллэгүүд, П.Лувсанцэрэнгийн «Уе шиг цэнхэр», «Нурамтын өвөрт» өгүүллэгүүд, Б.Явуухулангийн «Хар-Ус нуурын шагшуурга», «Тэхийн зогеоол», «Туулын шугуй» зэрэг олон шүлэг, Д.Батбаярын «Цахилж яваа гөрөөс» туужийг давын өмнө нэрлүүштэй.

Уран зохиолын өнөөгийн байдал

1990 оноос хойш Монголын уран зохиол үзэл суртлын хатуу хяналт, социалист реализмын загварлагчлагдсан сэтгэлгээнээс чөлөөлөгдөв. Коммунист эрх баригчид ганцхан реалист дүрслэлийг л хүлээн зөвшөөрдөг байсан тул, ардчилал хөгжсөн сүүлийн арав гаруй жилд уран бүтээлийн шинэ шинэ эрэл хайгуул хийгч залуу зохиолч, яруу найрагчид, янз бүрийн урсгал чиглэлийг талархан баримтлагчид олноороо гарч ирлээ.

Д.Урианхай (1939-), О.Дашбалбар (1957-1999), Д.Нямсүрэн (1945-2002) зэрэг өвөрмөц яруу найрагчдын сэтгэлгээний эрэл хайгуулыг өнөөдрийн түвшинд шинэчлэн хөгжүүлж буй залуу зохиолчдын бүтээлүүдэд орчин цагийн дэлхийн утга зохиолын тэргүүлэгч чиглэл - постмодернизмын өнгө аяс ч үзэгдэх болж байна.
1990-ээд оны эхэн үеийн залуу яруу найрагчдын дотор «модернист» нэрээр алдаршсан Б.Галсансүхийн шүлгүүд шинийг эрж хайснаараа ялгарч байлаа. Түүний шүлгүүдтэй «Хүн судлал» (1995) түүврээс нь, мөн олон улсын хэд хэдэн кино наадмаас гран-при хүртсэн Д.Төрмөнх, П.Бросенс нарын «Нохойн орон» баримтат-уран сайхны киноноос зохиогчийнх нь уншсанаар танилцаж болно.

С.Анударын «Дөрөв биш дөрөв» (1996), Г.Аюурзанын «Цаг хугацаа амсхийх зуур» (1998), «Философийн шүлгүүд» (2001), Л.өлзийтөгсийн «Тэнгэрт ургадаг модод» (2000), «Эрх чөлөөтэй байхын урлаг буюу Шинэ ном» (2002), Б.Одгэрэлийн «Үл таних зочин» (2003) зэрэг номууд уламжлалт, соцрсалист уран зохиол, яруу найргаас эрс ялгарна.

Хүүрнэл зохиолын төрлөөр сүүлийн үед Д.Батбаярын «Мементо» анти-роман (2001), Г.Аюурзанын «Хэвтрийн хүн» бэсрэг роман (2002) зэрэг хэвшмэл сэтгэлгээг эвдэхийг оролдсон зохиолууд хэвлэгдэн гарлаа.

Ухамсар гэж юу вэ?

2010 оны 04-р сарын 20 Нийтэлсэн Dagiimaa
Мөн чанар талаас нь авч үзвэл ухамсар бол хүний тархины шинж, сэтгэцийн тусгалын болон хүний өөрийн зохицуулгын дээд хэлбэр, түүхэн хувьсах хөгжлийн бүтээгдэхүүн хамтдаа мөн. Ухамсарын агуулга нь хүрээлэн байгаа бодит байдал, материаллаг үндэс нь хүний тархи, харин түүний салшгүй үндсэн хэсэг нь сэтгэлийн хөдөлгөөн, танин мэдэхүй, харилцаа юм.(С.Л.Рубинштейн) Хувь хүний, бүлгийн, нийгмийн гэсэн ухамсарын 3 үндсэн хэлбэр бий.
Хувь хүний ухамсарыг ерөнхий сэтгэл судлал, нийгмийн ухамсарыг гүн ухаан тус тус судална. Үүний зэрэгцээ логик, нейрофизиологи, нийгэм судлал, угсаатны зүй зэрэг шинжлэх ухаан ухамсарыг судалдаг. Сэтгэл судлалын шинжлэх ухаан нь хувь хүний болон бүлгийн ухамсарын үүсэл хөгжил, бүтцийг судалдаг. Хувь хүний ухамсарын шалгуурыг үйл ажилгааны, төрх байдлын гэж харьцангуй хоёр хэсэг болгон хуваан үзэж болох юм. Үүний эхний шалгуурт танин мэдэх, хөдөлмөрлөх, харилцах, үйл ажиллагааны эцсийн үр дүнг хамаатуулдаг. Ухамсарын төрх байдлын шалгуурт биеэ авч яваа байдал, үйл ажиллагааны явц, тэдгээрийн илэрхийлж байгаа сэтгэцийн гадаад илрэл зэргийг хамаатуулж болох юм. Гэвч ухамсарын шалгуурууд нь хоорондоо салшгүй холбоотой. Ухамсарын бүрэлдэхүүн хэсэгт өөрийн ухамсар, мэдлэг, оюун ухаан, анхаарал харилцаа, төрх байдал, үйлдэл, үйл ажиллагаа, ухамсарлагдаагүй зүйл зэргийг хамаатуулж болох юм.
Ухамсарлагдаагүй зүйлд дотоод яриа, санамсаргүй алдаатай үйлдэл (ярианаас үг буруу бичих гэх мэт), зүүд, мөрөөдөл зэрэг хамаарагддаг. Утга ойролцоо үгс: ухаан, сэтгэлгээ, сэтгэх үе, оюун ухаан, оюун санаа гэх мэт.

Ухамсарт ухааны өөрчлөлт Ухамсарт ухаан дараахь шинжээр өөрчлөгдөнө.
1. баримжаа алдагдана.
2. биеийн баримжаа алдагдана
3. танин мэдэхүйн
4. сэтгэл хөдөлгөөний хэвийн биш байдал
5. Юмын ухамсартай байдал алдагдах
6. хийж байгаа зүйл дэс дараалалгүй, эмх замбараагүй
а. ухамсарт хэсэгчлэн балартах
б. ухамсарт ухаан балартах
в. ухамсарт ухаан алдах, ком-нд орох
Эдгээр ерөнхий шинжүүд дээр тусгалд өвөрмөц содон шинжүүд үүсч болно. Эдгээр тусгай шинжүүдийг харгалзан үзнэ.
1. ухамсарт дэмийрэн балартах - Делерей
2. ухамсарт ухаан зүүдчилэн балартах - Онеройд
3. Гүрийдэн балартах – Сумерек
4. Бадамдуулах балартах - Аменция
5. Нойрмоглон балартах - Оглушенность

Делерей Халдварт өвчний хордлогууд, бусад хордлогууд дотор олонтой тохиолддог хичнээн их өндөр халуурна. Тэр хэмжээгээр делерей магадлал ихтэй делерей-д орно. Архины цагаан солионы үед делерей элбэг. Дээр дурьдсан ерөнхий шинж бүр нь илэрнэ. Харин харааны хий үзэгдэл дүрсийг гажуу тусгал хоёрдогч хий үзэгдэл илэрнэ. Илэрч байгаа дэмийрлээс болж янз бүрийн юм ярьдаг. Өглөө өдөр харьцангүй бие нь сайжирна. Харин орой, шөнө, үдэш дээрх шинжүүд илэрнэ. Сэтгэлийн хөдөлгөөний догшрол гэж шөнө нойргүй болоод, өглөө өдөр нь унтаад, хий үзэгдэлд дэмийрэл болон хөдөлгөөн ихтэй болохыг хэлнэ.
Дэмийрэл нь 3 үе шаттай:
1. Их мэдрэмтгий дүрсийн гажуу тусгалтай, айдастай, нойрмоглох үеийн хий үзэгдэлтэй харанхуй үед нүдээ анихад хий үзэгдэл илэрнэ. Зарим нь өглөө сэрэх үед хий үзэгдэл үзэгддэг.
2. Ид үе: Хараа сонсголын жинхэнэ хий үзэгдэл илэрнэ.
3. Хордлого буурч, халуун буурах үед хий үзэгдэл арилаад сульдлын шинж илэрнэ. Энэ үед 3 шатны оронд 
- Мэргэжлийн делерей илэрч болно. 
- Шивнээ делерей илэрч болно. 
- Амандаа үл ойлголцох шивнээ.

Онеройд- зүүдчилэн балартах. Өвчтөн унтаагүй зүүд зүүдлээд байгаа мэт болдог. Энэ үед ухаан балартлын 9 шинж илэрнэ. өвөрмөц шинж тэмдэг: фантази, хажуу тусгал, дэмийрэл хий үзэгдэл илэрнэ. Өвчтөн өөрийгөө хувилуулаад ер бусын фантази ертөнцөд байгаа мэт төсөөлнө. Энэ нь ер бус байдаг. Тэр ертөнцөд оролцоод гол сүм нь гэж үздэг. Хөдөлгөөнөөс харахад бодлогоширсон байдалтай. Тухайн хүнтэй ярилцахад хэцүү. Хэсэг хугацааны дараа саруул болоод тэр ертөнцийн талаар сайн ярина. Хагас ойгүйдлийн шинж тэмдэг тод илэрнэ. Ердийн үйл явдлыг ухаан саруул болохдоо санахгүй. Харин солиорлын шинжийг санана. Энэ шизофрен өвчний үед кататоник-тай хавсран тохиолдно. Мөн органик өвчний үед эпилепси-н органик өвчний үед тохиолдно.
Аменция –н тухай Энэ нь хордлоготой өвчний үед тохиолдно. Бие мах бодийн хэдий хэмжээний хордлого авсантай холбоотойгоор хэт их ядарч сульдсанаар илэрнэ. Ухаан балартлын энэ 9 шинж тод илэрнэ. Дээр нь ойгүйдлын тод, ухамсарт ухаан орсон хойноо ухаан балартлын үеэ санахгүй. Ухаан балартлын үед 2 үндсэн шинж тэмдэг илэрнэ. Уруул унтартах, хэл өнгөртэй байх, холбоогүй сэтгэхүй, эмх замбараагүй хөдөлгөөн хийж, холбоогүй үг яриа орон хэмжээнд догшрол илэрнэ. Мөн мэргэжлийн хөдөлгөөн илэрч болзошгүй. Энэ нь тавилан муутай. Төрсний дараах солиорол нь писихози- н үед их тохиолдно.
Ухамсарт ухаан балартлын 9 шинж
Энэ 9 шинж тод илэрнэ. Дээр нь бүтэн ойгүйдлын шинж илэрнэ. Богино хугацаанд үргэлжилдэг содон шинж тэмдэг нь гэнэт ухаан балартна. Ухаан балартах энэ үед өвчтөнд айдас түгшүүр төрүүлсэн, гажуу тусгал дэмийрэл, метаморфция, дерпизаци илэрнэ. Иймээс өвчтөн орчиндоо дайсагналцсан хөдөлгөөн хийнэ. Нийгэмд аюултай үйлдэл хийх магадлал өндөр. Зарим өвчтөн дэмийрэл нь гэнэт алга болчихдог. Ухамсарт ухаан сэргээсэн үед юу хийж явснаа огт санахгүй. Энэ үед унадаг өвчин эпилепси органик өвчний үед тохиолдно.

Ухамсарт ухаан балартлын үед хийгдэх асрамж, сувилгаа Халдварт өвчнүүд хордлогууд, сэтгэцийн шалтгаануудын улмаас болж ухаан дэмийрэн, бүрийтэн, будангуйран, балартах, сэтгэл хөөрөх, кататоник, сэтгэл түгшүүрлэн гутрах хам шинжүүдтэй илэрдэг.
Сувилгаа: ямар нэг сувилгаа хийтэл юуны өмнө өвчтөнийг хэвтүүлэн, барьж байх шаардлагатай. Уг хүний хүчний хэр хэмжээнээс хамааран 2-3 асрагчийн ойролцоотойгоор өвчтөнг оронд барьж байх болно. Өвчтөнг оронд нуруугаар нь хэвтүүлэн нэг нь гар, нөгөө нь хөлийг барина. Өвчтөн хавьтагсдыг толгойгоороо цохих, хазайх оролдлого гарвал гуравдагч хүнээр (асрагчаар) толгойг бариулна. Барьж байх үед өвчтөнийг өвтгөж болохгүй хэрэв өөртөө ойртуулахгүй ямар нэг эд, юмсаар аюул учруулах хандлагатай бол хөнжил, орны бүтээлгэний аль нэгийг дэрэн дээр барьж оронд хэвтүүлнэ. Улмаар догширлыг хурдан намтгахын тулд апоморфины 0,5%-ийн 1мл уусмалыг арьсан дор тарих. Хэрэв 1-2 цагийн дараа догшрол арилахгүй бол дахин хийнэ. Эсвэл 2,5%-ийн 2 мл аминазины уусмалыг булчинд тарина. Үүнийг тархины өмнө 0,5%-ийн 3-5мл новокайны уусмалаар аминазинаа шингэлнэ. Эдгээрээс гадна 25%, 40%-ийн 5-10мл хүхрийн магнез, нойрсуулах эмүүд, хлоролгидратын клизмийг өргөн хэрэглэдэг. Эдгээрийн зэрэгцээ физиологийн уусмал, 5%-ийн глюкозын уусмал, кофейн, кордиомин, канфор, андагсин, валерян, бүлээн усны ваннад (36,370) оруулах, хөлийг нь дүрэх зэрэг арга хэмжээ өргөн хэрэглэнэ. Мөн өвчтөнийг тусгаарлах, тайван байлгах, үг ойлгох хүмүүстэй сэтгэлийг нь засах тайвшруулах яриа хийж, мөн нойрны эм хэрэглэж болно. Харин дээр дурьсан эмүүдийг зэрэгцүүлэн хэрэглэж болохгүй. Хөдөө орон нутагт бол сльфазины 1-2%-ын тосон хольмогийг өгзөгний булчинд 2-4,0 тарина.

Сэтгэл мэдрэлийн ихэнх өвчтөн өөрийхөө байдлыг мэддэггүй хийгээд өөрийгөө эрүүл гэж тооцдог. Ийм учраас тэд өөрийнхөө байдалд болон орчин тойрондоо шүүмжлэлтэй хандаж чадалгүй өөртөө эсвэл орчиндоо аюул учруулах явдал багагүй байдаг. Ялангуяй ухаан балартах хам шинжүүд болон зарим нэг өвчний үед илэрдэг, (хий үзэгдэл захирах, тушаах агуулгатай) дэмийрэл, мөрдөгдөх сэтгэлийн гутралтай өвчтөнүүд өөртөө болон орчиндоо их аюултай байдаг. Сэтгэл мэдрэлийн ихэнх өвчтөн нь хоол унд, эмнээс татгалзах явдал маш элбэг. Эмийг нь сайтар нухаж буцалгаж, хөргөсөн усанд уусган шууд залгиулахад анхаарах хэрэгтэй. Хутга, шөвөг, нарийн бүс даавуу, олс г.м хоолойгоо боож болмоор эд юмсыг өвчтөнд ойролцоо байлгаж болохгүй. Эмнэлэгийн сувилагч асрагч нар амиа хорлох яриатай болон оролдлогоотой өвчтөнийг харж ажиглаж өвчтөнүүдээс нэг минут анхаарлаа салгаж болохгүй. Өвчтөн гэмтэл учруулах хандлага гарч болох бие засах газар явахад дагаж явах шаардлагтай. Өвчтөний өрөөний чийдэнг шөнө унтрааж болохгүй. Уг өвчтөнүүд ихэнхдээ эцэж турж, дорой байдалтай болдог тул гардан сувилгаа үйлчилгээ зайлшгүй шаарддаг. Үүнд: хоолыг нь гардан өгч байх, цагаан хэрэглэлийг нь засаж, кафорын тос түрхэж байх шаардлагтай. Хоолыг нь шууд өгөхөд татгалздаг учир холоос битүү ажиглаж байхад аваад иддэг талтай. Шээс нь хаагдсан үед катетраар авах, үсний ариун цэврийг анхаарч байх хэрэгтэй. Дэмийрэлтэй өвчтөнүүд, өөрийгөө буруушаах, хоол идэхийг хориглосон захирсан сонсголын хий үзэгдэлтэй өвчтөнүүд хоол унднаас татгалздаг. Арга хэмжээ татгалзаад байгаа шалтгааныг тодруулна. Энэ арга хэмжээнүүд нэмэргүй бол 10-16 ед ансулиныг арьсан дор өдөрт нэг удаа тарихад дор нь өлсөж улмаар ихээр хооллодог. Зарим тохиолдолд хүчээр хооллож болдог. (аманд нь цутгах) Амитал, кофенээр саатал тайлах, эмчилгээ хийх нь үр дүнтэй. Эхлээд кофены 20%-н 1мл уусмалыг арьсан дор тариад 4-5 минутын дараа венийн судсанд шинэхэн бэлтгэсэн амиталнаторын 5%-н 3-6мл уусмалыг удаанаар тарина. Хийснээс хойш удалгүй хоолыг өвчтөнд өгнө. Эдгээрээс гадна цэвэр клизм тавьсны дараагаар 0,80%-н натрихлоридын уусмалаар өдөрт 1-2 удаа клизм тавьж болно. Дээр дурьдагдсан хэмжээнүүдийг 1-3 өдрийн турш хэрэглэхэд үр дүн өгөхгүй бол ходоодонд нь зоонд шургуулан хоол унд хэрэглэж болно. Анхааран сувилж байх шаардлагатай байдаг. Ийм байдалтай өвчтөнүүдэд өдөр шөнийн 24 цагт үргэлж анхаарал тавих, тэднээс эмнэлэгийн асрагч сувилагч нар нь нэг ч минут анхаарлаа салгаж болохгүй.

Ямар нэгэн хэлээр ярьж бичихэд үгийн сангийн бүх нэгжийг зүй зохистой ашиглах нь зайлшгүй боловч тодорхой утга санааг илэрхийлж гаргахад тэдгээр нэгж зохион байгуулалттай харьцаанд орж хэл зүйн талаарх хэлбэржих шаардлагатай. Ингэж хэлбэржих харьцааны үндэс бол тухайн хэлний хэл зүйн утга юм. Аль ч хэлний хэлзүйн олон үзэгдэл тухайн хэлний хувьсал хөгжлийн зүй тогтолттой нягт холбоотойн дээр хэл зүйн олон үзэгдэл өөр өөрийн өвөрмөц онцлогтой байдаг нь орчуулгад онцгой ач холбогдолтой болдог.

Гэхдээ олон хэлний тэдгээр онцлог болон ялгааг орчуулгын судлалд судлах үүрэггүй. Харин тэдгээрийг нэг хэлнээс нөгөө хэлээр илэрхийлэн гаргах боломж арга зам зүй зохистой хувилбарыг илрүүлэн олж хамгийн зөв оновчтой сонгон авахад орчуулагчдад туслах нь орчуулгын онолын үндсэн зорилт юм. Хэл зүйн хувьд ижил буюу төстэй үзэгдлүүд ялангуяа роман язгуурын фим уйгар, самгардаа язгуурын, алтай язгуурын, слав төрлийн хятад төвд язгуурын зэрэг хэлнүүдийн хооронд байж болох авч тэдгээр нь үгийн сангийн бүрэн ба бүрэн бус тохироо шиг нэг нь нөгөөгөө орлож чадахуйц тийм тохироо үүсгэж чадахгүй.

Хэл зүй бол үг хувиргах өгүүлбэрт үг холбох, өгүүлбэрийг тухайн үг хэлний дүрмийн дагуу зөв найруулан зохиох журам горимын нэгдэл болохоор үг хувиргах, үг холбох арга зам хэл тус бүрт өөр өөр бадгаас шалтгаалан орчуулгад хэл зүйн талын асар их бэршээл гардаг. Энэ бол нэг хэлээр илэрхийлсэн утга санааг нөгөө хэлээр гаргах арга барил нь өөрчлөгддөгөөс үүсдэг олон төрлийн ялгаанаас ихэвчлэн шалтгаалдаг. Орчуулгын ямар ч төрөлд тохиолдолд орчуулга хийж буй хэлний журам горим дүрэм хэлний хэм хэмжээний хэлний соёлын шаардлагыг хатуу баримтлах ёстой . Орчуулгын үгийн сангийн талаар хуулбарлах аргыг зарим тохиолдолд зөвшөөрдөг байхад өгүүлбэр зүйн хувьд энэ нь боломжгүй зүйл. Өөрөөр хэлбэл харь хэлний өгүүлбэрийн бүтцийг өөрчлөх хувиргах зайлшгүй шаардлага гарах нь тодорхой байна. Хуулбарлах буюу механикаар буулгах аргагүй юм.